Nguyên nhân, biến chứng và cách phòng ngừa bệnh tiểu đường

1./Thông tin chung về bệnh

  • Bệnh tiểu đường (hay còn gọi là đái tháo đường) là một bệnh rối loạn chuyển hóa chất đường trong cơ thể. Nguyên nhân gây ra bệnh là do thiếu hóc môn của tuyến tụy. Đây là một tuyến tiêu hóa lớn, không chỉ có chức năng tiết ra dịch tụy để tiêu hóa thức ăn trong ruột mà còn bài xuất hóc môn insulin đổ vào máu để điều chỉnh lượng đường trong máu và giúp các tế bào của cơ thể sử dụng được chất đường. Những tổn thương ở tụy làm cho nó không tiết ra được insulin sẽ gây hậu quả là đường máu tăng cao và đến mức quá ngưỡng hấp thu của thận thì lượng đường dư thừa này sẽ bị đào thải qua nước tiểu gây nên bệnh tiểu đường.
  • Bệnh tiểu đường được coi là một căn bệnh giết người thầm lặng, gây tỉ lệ tử vong cao. So với thế giới, nước ta có tỉ lệ bệnh tiểu đường chỉ đứng thứ 10 nhưng lại là quốc gia có bệnh tiểu đường phát triển nhanh nhất.

2./Phân loại và nguyên nhân của bệnh tiểu đường: Bệnh tiểu đường có 2 thể bệnh chính: Tiểu đường loại 1 (typ 1) do tụy tạng không tiết insulin, và loại 2 do tiết giảm insulin và đề kháng insulin.
Tiểu đường loại 1: Khoảng 5-10% tổng số bệnh nhân bệnh tiểu đường thuộc loại 1, phần lớn xảy ra ở trẻ em và người trẻ tuổi (dưới 20 tuổi). Hệ thống miễn dịch của bệnh nhân tiểu đường này do nhầm lẫn nên đã tấn công các tế bào trong tuyến tuỵ làm cho tế bào tuyến tụy không còn sản xuất được insulin. Khi không có insulin, tế bào sẽ không sử dụng được đường, do đó lượng đường trong máu sẽ tăng rất cao. Các yếu tố chính của bệnh: 

  • Do di truyền: Một số biến thể gen hoặc một vài nhóm gen tương tác với nhau tạo nên nguyên nhân chính của bệnh tiểu đường.
  • Hệ thống miễn dịch: Các tế bào bạch cầu trong hệ thống miễn dịch của cơ thể tấn công tế bào beta. Chính lý do này làm cho tuyến tụy suy giảm hoặc mất hẳn chức năng sản xuất insulin.
  • Yếu tố môi trường, thực phẩm, vi khuẩn, virus và các độc tố: Chính các yếu tố này gây ra sự phá hủy tế bào beta của tuyến tụy gây nên bệnh lý.

Tiểu đường loại 2 (thường gặp nhất): Với bệnh nhân này, trong cơ thể vẫn còn sản xuất insulin, nhưng các tế bào không thể sử dụng nó. Điều này được gọi là đề kháng insulin. Theo thời gian, đường huyết sẽ tăng cao trong máu. Có 2 nguyên nhân chính gây bệnh: 

  • Béo phì và lười vận động: Do dư thừa Calo, mất đi sự cân đối calo với hoạt động của cơ thể gây tình trạng kháng insulin. Khi nạp quá nhiều dinh dưỡng vào cơ thể mà không có chế độ vận động hợp lý sẽ tác động tới tuyến tụy và gây áp lực ép tuyến tụy phải sản xuất insulin, trong thời gian dài tuyến tụy sẽ suy yếu và mất dần đi khả năng sản xuất insulin gây nên bệnh tiểu đường.
  • Do di truyền.
  • Ngoài ra còn có tiểu đường loại 3 là dạng tiểu đường xảy ra ở một số phụ nữ mang thai và chấm dứt sau khi sanh. Có thể gây ra các vấn đề trong quá trình mang thai. Phụ nữ bị tiểu đường thai kỳ có nhiều khả năng phát triển thành bệnh tiểu đường loại 2 sau này.

 

images
3./Triệu chứng: Tiểu đường là một trong những căn bệnh phổ biến trong cuộc sống hiện đại. Loại tiểu đường thường mắc phải là tiểu đường loại 2. Dưới đây là một trong những triệu chứng cảnh báo bệnh tiểu đường:

  • Khát nước và hay đi tiểu: Đây là triệu chứng dễ nhận biết nhất. Lý do là vì thận phải tăng cường để bài tiết vì vậy cơ thể sẽ dễ bị mất nước và gây ra hiện tượng thiếu nước không thể duy trì các hoạt động bình thường của cơ thể.
  • Đói cồn cào: Lượnginsulin không ổn định trong máu vì vậy không thể cung cấp đủ năng lượng đến các tế bào thực hiện cho các việc hàng ngày. Nếu cơ thể phản ứng bằng cách đòi bổ sung năng lượng sẽ dẫn đến những cơn đói cồn cào khó chịu
  • Giảm cân đột ngột: Trọng lượng bị giảm sút đột ngột nếu không ảnh hưởng gì từ tập luyện và dinh dưỡng thì đây chính là dấu hiệu của bệnh tiểu đường vì cơ thể không có khả năng hấp thụ glucose và thường phải đi tiểu làm cho bệnh nhân tiểu đường bị giảm cân nhanh.
  • Cảm thấy mệt mỏi: vì các tế bào khó hấp thụ gây ra thiếu hụt năng lượng và khiến cơ thể bị mệt mỏi.
  • Vết thương khó lành: Bệnh nhân tiểu đường thường rất khó lành vết thương và cần phải mất nhiều thời gian vì hệ thống miễn dịch bị suy giảm. Đối với phụ nữ thì dễ bị nhiễm trùng bàng quang và âm đạo.
  • Tầm nhìn hạn chế: Lượng đường cao gây ra các tổn thương trong mạch máu làm ảnh hưởng đến tầm nhìn của bạn. Nếu bỏ qua triệu chứng này trong thời gian lâu thì bạn có thể bị mù.

4./Biến chứng của bệnh tiểu đường: Bệnh tiểu đường nếu không được chăm sóc tốt thường có rất nhiều biến chứng xảy ra. Các biến chứng mãn tính thường xuất hiện từ 15 đến 20 năm sau khi đường huyết cao rõ rệt. Cũng có trường hợp không có biến chứng hoặc lại xuất hiện biến chứng sớm hơn. Cụ thể những biến chứng đó là: 

  • Tổn thương thần kinh ngoại vi: là biến chứng thường thấy nhất, trong đó biểu hiện ở chân là nghiêm trọng hơn cả (khô da, nứt nẻ, chai chân, lở loét, sưng phù và điều trị không khỏi…). Tổn thương thần kinh ngoại vi dễ dẫn đến nhiễm trùng, hoại tử, gây loét và có thể phải cắt cụt chi để bảo toàn tính mạng.
  • Các bệnh về mắt như: giảm thị lực, đục thủy tinh thể, quáng gà, mù lòa… cũng là các biến chứng thường gặp. Do lượng đường huyết trong mạch máu cao, làm những mạch máu nhỏ tại võng mạc bị nghẽn, có thể bị vỡ gây tấy đỏ, sưng ứ gây ra tổn thương mắt và các bệnh võng mạc.
  • Những người cao tuổi bị tiểu đường thường có nguy cơ cao mắc các bệnh về tim mạch, mỡ máu và đột quỵ, rất dễ gây tử vong.
  • Ngoài ra, người bị tiểu đường lâu năm thường mắc phải các biến chứng về răng lợi do lượng đường trong máu cao dễ gây sâu răng, hôi miệng, ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày của người bệnh.
  • Bệnh nhân tiểu đường cũng rất dễ bị nhiễm trùng và có thể bị nhiễm trùng ở bất cứ bộ phận nào, điển hình như: răng miệng, lợi, nhiễm trùng da gây mụn nhọt, nấm, nhiễm trùng đường tiểu bàng quang, thận…
  • Và một hậu quả nghiêm trọng phổ biến ở các bệnh nhân tiểu đường là phải tháo khớp chi (còn gọi là hiện tượng đoản chi).

5./Phòng ngừa bệnh tiểu đường: Chế độ dinh dưỡng góp phần rất quan trọng giúp bạn ổn định mức đường trong máu, ngăn chặn hoặc làm chậm xuất hiện các biến chứng: đảm bảo chế độ dinh dưỡng tốt, chia khẩu phần thành nhiều bữa để không gây tăng đường huyết sau khi ăn, ăn uống điều độ, đúng giờ, không để quá đói nhưng cũng không ăn quá no, không nên thay đổi quá nhanh và nhiều cơ cấu cũng như là khối lượng của các bữa ăn.
Những thực phẩm tốt cho bệnh nhân tiểu đường:

  • Các loại trái cây tươi ít đường như táo, bưởi, cam, quýt,… là món ăn cung cấp nhiều vitamin tốt cho người bệnh tiểu đường. Mặc dù các loại trái cây có thể cung cấp cho bệnh nhân một lượng đường nhưng đó là lượng đường chậm (tức đường phải qua quá trình tiêu hóa mới trở thành đường hấp thu vào cơ thể) nên sẽ giúp cho lượng đường trong máu không quá cao hoặc quá thấp đồng thời cung cấp chất xơ có ích và chất khoáng kiểm soát lượng đường trong máu.
  • Thực phẩm giàu chất xơ như cám ngũ cốc, rau xanh, các loại họ đậu,… có tác dụng giữ nước, hấp thu axit mật sẽ làm giảm đỉnh cao đường huyết sau khi ăn và có thể kéo dài sự hấp thu của chất đường
  • Các loại thịt nạc đặc biệt là thịt bò vì chứa nhiều axit linoleic tổng hợp (CLA) có tác dụng cải thiện chức năng chuyển hoá lượng đường trong máu, ngoài ra còn có tác dụng chống ung thư.
  • Các loại cá biển có nhiều axit béo có tác dụng làm giảm đáng kể lượng cholesterol có hại, thay vào đó là những cholesterol có lợi.
  • Những thực phẩm cần hạn chế:
  • Thực phẩm được chế biến ở nhiệt độ cao như xào, chiên, đặc biệt là chiên giòn.
  • Các loại thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp
  • Đồ ngọt như: Đường, mía, tất cả các loại sữa chế biến (như sữa béo, kem, pho mát), cà phê, kẹo, đá chanh, trái cây đóng hộp, nước quả ép, kẹo, mứt, chè, mỡ.
  • Hạn chế ăn cơm, mì xào, hủ tiếu, bánh canh, bánh mì, các loại khoai ( khoai lang, khoai mì…), bánh bích qui, trái cây ngọt, trứng
  • Không ăn mặn.
  • Hạn chế uống rượu, hút thuốc vì có thể thúc đẩy hạ đường huyết trên bệnh nhân đang điều trị với thuốc hạ đường huyết

Ngoài chế độ dinh dưỡng, bạn cần tập thể dục thường xuyên và dành thời gian thư giãn, chẳng hạn như thở chậm, hít thở sâu và thư giãn cơ bắp,.. để giảm mức độ của kích thích tố căng thẳng vì khi căng thẳng, lượng đường trong máu của bạn tăng lên đáng kể. 

6./Điều trị bệnh tiểu đường: Hiện nay, dù tiểu đường vẫn chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách có thể làm giảm rất nhiều những biến chứng đáng tiếc cho người bệnh và giúp họ có cuộc sống thoải mái hơn khi sống chung với căn bệnh quái ác này.
Nguyên tắc điều trị bệnh tiểu đường là:

  • Có chế độ dinh dưỡng hợp lý (như nói ở phần trên).
  • Sử dụng thuốc làm giảm đường huyết (theo toa chỉ dẫn của bác sĩ).
  • Luyện tập rèn luyện cơ thể mỗi ngày.