Tìm hiểu chung về bệnh tiêu chảy

1./Thông tin chung về bệnh

  • Tiêu chảy còn được gọi theo cách dân gian là “ỉa chảy”. Đây là tình trạng đi tiêu nhiều lần trong ngày (từ 3 lần trở lên) và phân có thể chất lỏng, đôi khi chỉ là nước.
  • Đây là một bệnh truyền nhiễm lây lan qua đường tiêu hóa, do vi khuẩn gây nên. Đặc biệt trong thời điểm thời tiết giao mùa, khí hậu ẩm ướt thì trẻ em càng dễ mắc phải. Đa số trường hợp bệnh hồi phục tốt nếu được chăm sóc đúng cách, ngược lại bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như mất nước, rối loạn điện giải, suy dinh dưỡng, thậm chí tử vong.

2./Phân loại 
Căn cứ vào thời gian kéo dài của bệnh, tiêu chảy có thể chia thành hai loại:

  • Tiêu chảy cấp tính (tiêu chảy cấp): Thường xảy ra đột ngột và kéo dài không quá hai tuần. Đây là bệnh nguy hiểm, nếu tiêu chảy kèm theo nôn nhiều có thể gây tình trạng mất nước nguy hiểm dẫn đến trụy tim mạch, suy kiệt thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
  • Tiêu chảy mãn tính: Là tiêu chảy kéo dài trên hai tuần hay một tháng, đôi khi hơn nữa, có ngày tiêu chảy ít, có ngày tiêu chảy nhiều, có ngày tưởng như khỏi bệnh, nhưng sau đó lại tái phát ngay. Loại này ít gặp, nhất là ở trẻ em.

 

tieu-chay-o-tre-em1

3./Nguyên nhân và nguồn lây bệnh

  • Bệnh tiêu chảy có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau như do các loại vi trùng tả, thương hàn, kiết lỵ; các loại virus đường ruột như rotavirus, entenovirus; do ký sinh trùng đường ruột,…
  • Đường lây của bệnh tiêu chảy cấp chủ yếu qua ăn uống các thực phẩm nhiễm vi khuẩn gây bệnh. Theo kết quả điều tra dịch tễ học, phần lớn những người bị bệnh đều có liên quan đến việc sử dụng thực phẩm như mắm tôm, mắm tép, rau sống, hải sản tươi sống, tiết canh, rau quả, thức ăn chế biến sẵn mất vệ sinh hoặc thức ăn bị ô nhiễm do ruồi, nhặng, bụi, gió, tay bẩn. Đặc biệt bệnh dễ dàng bùng phát do ô nhiễm nguồn nước.
  • Điều nguy hiểm là khoảng 75% người nhiễm khuẩn đường tiêu hoá là không có biểu hiện triệu chứng bệnh, tuy nhiên họ vẫn đào thải vi khuẩn ra môi trường trong vòng 7-14 ngày. Chất thải của người bệnh đều mang mầm bệnh và là nguồn lây bệnh nguy hiểm cho cộng đồng nếu không được xử lý hợp vệ sinh. Nguồn chứa mầm bệnh còn có thể là các động vật sống dưới nước (sò, điệp, cua, tôm,…) và động vật phù du.
  • Trong môi trường, mầm bệnh có thể tồn tại một thời gian dài, như từ 4-47 ngày trong nước biển, từ 4-40 ngày trong nước máy, từ 3-30 ngày trong nước giếng khơi và trong nước ao hồ, từ 17-19 ngày trong nước sông, 2-3 tuần trong ruồi và tới 25 tuần trong đất. Đặc biệt nguy hiểm là trong thực phẩm như cá, cua, hàu, mầm bệnh có thể sống đến 40 ngày. Trong bánh mì, mắm tôm, mắm tép, nem chạo, nem chua từ vài ngày đến hàng tuần.

4./Triệu chứng của bệnh tiêu chảy

  • Triệu chứng rõ nhất của bệnh tiêu chảy đó là người bệnh có nhu cầu đi tiêu nhiều lần (3-10 lần/ngày), đi phân lỏng hoặc phân lổn nhổn và có mùi tanh hôi khác thường.
  • Đi kèm theo đó là các triệu chứng phụ như đầy bụng, đau quặn bụng nhưng cũng có người không thấy đau bụng dữ dội. Đối với trẻ em và người già đôi khi còn kèm theo sốt hoặc nôn ói. Nặng nhất là đi phân có máu và chất nhầy.
  • Nếu nguyên nhân tiêu chảy là do tổn thương đường tiêu hóa thì trong phân có thể có kèm theo máu và chất nhầy thì ngay lập tức phải đưa đến bệnh viện để được tiến hành các xét nghiệm đặc hiệu tìm ra nguyên nhân xuất huyết, vì có thể là do hồi tràng và kết tràng bị viêm loét hoặc bị kiết lỵ, rất nguy hiểm.

5./Cách phòng bệnh tiêu chảy
Bệnh tiêu chảy là bệnh nguy hiểm, lây lan nhanh và dễ tử vong nhưng có thể đề phòng được. Để ngăn ngừa bệnh và phòng dịch bệnh lây lan, mọi người nên thực hiện những khuyến cáo của Cục Y tế dự phòng Việt Nam như sau:
Vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường:

  • Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
  • Mỗi gia đình có một nhà tiêu hợp vệ sinh, cấm đi tiêu bừa bãi. Đối với gia đình có bệnh nhân tiêu chảy cấp cần rắc vôi bột hoặc cloramin B sau mỗi lần đi tiêu.
  • Phân và chất thải của người bệnh phải đổ vào nhà tiêu, cho vôi bột, cloramin B… vào sau mỗi lần đi để sát khuẩn.
  • Tránh tập trung ăn uống đông người như ma chay, cưới xin, cúng giỗ.
  • Hạn chế người ra, vào vùng đang có dịch.

An toàn vệ sinh thực phẩm:

  • Mọi người, mọi nhà đều thực hiện ăn chín, uống sôi.
  • Không ăn rau sống, không uống nước lã.
  • Không ăn các thức ăn dễ bị nhiễm khuẩn đặc biệt là mắm tôm sống, hải sản tươi sống, gỏi cá, tiết canh, nem chua.

Bảo vệ nguồn nước và dùng nước sạch:

  • Nguồn nước ăn uống phải được bảo vệ sạch sẽ.
  • Tất cả nước ăn uống đều phải được sát khuẩn bằng hóa chất cloramin B.
  • Cấm đổ chất thải, nước giặt, rửa đồ dùng của người bệnh xuống ao, hồ, sông, giếng. Cấm vứt súc vật chết và rác xuống ao, hồ, sông, giếng.

Khi có người bị tiêu chảy cấp: Khi gia đình có người bị tiêu chảy cấp, phải nhanh chóng báo ngay cho cơ sở y tế nơi gần nhất để được điều trị kịp thời 

6./Điều trị bệnh tiêu chảy tại nhà
Vì tình trạng mất nước có thể dẫn đến tử vong, do đó việc bù nước cho người bị tiêu chảy là cực kỳ quan trọng:

  • Bù nước bằng cách cho uống dung dịch ORS (nước biển khô): pha hết một gói vào đúng một lít nước đun sôi để nguội. Cho uống đến khi người bệnh thấy hết khát. Phần nước còn lại đổ vào chai sạch dùng trong ngày. Nếu ngày hôm sau còn dư thì đổ bỏ, không được dùng lại mà phải pha gói khác. Chú ý không được pha nửa gói ORS cho nửa lít vì như thế thành phần trong gói ORS không đều có thể gây rối loạn điện giải trong cơ thể người bệnh.
  • Ngoài ra có thể thay ORS bằng nước cháo muối, nước muối đường, nước dừa, nước cam, nước chanh, …để bù nước cho người bệnh.
  • Bên cạnh việc bù nước, người bệnh cần ăn thêm những thức ăn loãng dễ tiêu như cháo thịt, cá, súp, … để giúp có sức khỏe.
  • Tránh dùng thực phẩm chứa các gia vị, trái cây, thức uống có cồn, cà phê, sữa trong vòng 48 giờ sau khi hết tiêu chảy
  • Tránh nhai kẹo cao su do chứa các loại đường như sorbitol, xylitol.
  • Đối với trẻ em nếu bị tiêu chảy thì vẫn cho trẻ bú, ăn bình thường. Có thể chia nhỏ bữa ăn làm nhiều lần. Tuyệt đối không được bắt trẻ cử ăn. Nếu trẻ bị ói, đi tiêu nhiều lần cần cho trẻ uống nhiều nước để bù vào lượng nước đã mất.
  • Đối với thai phụ nếu bị tiêu chảy cần đến ngay cơ sở y tế để được hướng dẫn và điều trị. Không được tự ý sử dụng bất kỳ loại thuốc nào để tự chữa bệnh.

7./Các triệu chứng cần theo dõi khi điều trị tại nhà
Khám bác sĩ hoặc nhập viện ngay khi bệnh nhân có các biểu hiện sau:

  • Dấu hiệu mất nước ngày càng nặng (da khô, mắt lõm, khát nước liên tục…).
  • Tiêu chảy trầm trọng (tiêu phân lỏng nước > 10 lần trong 24 giờ).
  • Phân đen như bã cà phê hoặc lẫn máu.
  • Sốt cao.