Bệnh táo bón và cách phòng ngừa

1./Thông tin chung về bệnh

  • Táo bón là tình trạng thay đổi thói quen đại tiện theo xu hướng đại tiện khó khăn thể hiện dưới nhiều hình thức như phân trở nên cứng hay nhỏ. Đại tiện khó khăn, phải gắng sức, phải rặn nhiều, mỗi tuần đại tiện dưới 3 lần.
  • Táo bón là một trong những triệu chứng rất phổ biến của bệnh lý hệ thống tiêu hoá và cũng là triệu chứng xuất hiện trong rất nhiều bệnh lý ở các cơ quan bộ phận khác trong cơ thể. Tuy chỉ là triệu chứng nhỏ không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống nhưng gây nhiều phiền toái cho bệnh nhân, và thiệt hại rất lớn về mặt kinh tế.

2./Nguyên nhân 
Có rất nhiều nguyên nhân gây ra táo bón nhưng có thể chia thành hai nhóm chính sau:
Nhóm nguyên nhân cơ năng:

  • Bệnh toàn thân: sốt cao, hậu phẫu, vì mất nước phân khô.
  • Do dùng thuốc: đó là các thuốc giảm đau gây nghiện như codeine, oxycodone, hdrophormone, thuốc chống trầm cảm như amitriptylene và imipramine, thuốc chống động kinh như phenytoin và carbamazepine,…
  • Do thói quen: Có nghĩa là một người bình thường có thể ngăn cảm giác thúc bách muốn đi đại tiện. Dầu vậy, ngăn cảm giác đi đại tiện thường xuyên sẽ dẫn đến mất cảm giác thúc bách và dẫn đến táo bón.
  • Do chế độ ăn: chất xơ rất quan trọng để duy trì phân to, mềm. Do đó các chế độ ăn ít chất xơ có thể gây táo bón.
  • Do thuốc nhuận tràng: một trong những nguyên nhân nghi ngờ gây táo bón nặng là lạm dụng các chất kích thích nhuận tràng (như cây keo, dầu thầu dầu, và vài loại thảo mộc). Sử dụng chất kích thích đại tràng làm xuất hiện chu kỳ bất thường, sau đó tổn thương có thể gây táo bón và phải cần dùng lượng chất kích thích nhuận tràng nhiều hơn nữa.
  • Ngoài ra còn có một số nguyên nhân khác như: do phản xạ, do ngồi nhiều, do người già suy nhược nằm lâu, do căng thẳng thần kinh,…

Nhóm nguyên nhân thực tổn: Do tổn thương ống tiêu hóa, dị dạng đại tràng (to, dài hoặc vừa to lại vừa dài quá), viêm đại tràng mạn thể có co thắt, hội chứng ruột kích thích thể táo, tổn thương trực tràng hậu môn (bệnh trĩ, hẹp trực tràng), có thai vào tháng cuối,…

 

phong-tao-bon_0

3./Những biểu hiện của bệnh táo bón 

  • Người bị bệnh táo bón có những biểu hiện chủ yếu là số lần đại tiện giảm (thường ít hơn hai lần mỗi tuần), phân khô, chắc, mỗi lần đi đại tiện đều gặp khó khăn và đau đớn hoặc nếu có đi ngoài thì bạn cũng cảm thấy không thoải mái. Đôi khi phân khô giống như phân dê thường 3-4 ngày mới đi một lần, thậm chí 1 tuần 1 lần. Do phân cứng và khô nên mỗi khi đi ngoài, hậu môn có thể bị đau và rách. Phân khô, cứng, đi ngoài khó là những triệu chứng của bệnh táo bón.
  • Ngược lại, táo bón cũng có thể là nguyên nhân gây ra những biểu hiện trên khắp cơ thể và các bộ phận.

Triệu chứng về đường tiêu hóa: 

  • Những bệnh nhân táo bón, ngoài việc gặp khó khăn khi đại tiện còn xuất hiện các biểu hiện khác như đau bụng, sôi bụng, buồn nôn, chán ăn, nấc… Đặc biệt, phần bụng dưới bị trướng to. Sở dĩ, bạn có các hiện tượng này là do các chất cặn bã tập trung trong ruột quá lâu dễ bị phân hủy và sinh ra các loại khí. Các chất khí này lại tích tụ một lượng lớn trong khoang ruột làm cho ống ruột phình to gây cản trở cho tuần hoàn máu trong các tĩnh mạch, làm ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa của bạn.

Triệu chứng toàn thân:

  • Tâm trạng buồn phiền, lo âu: Do phân tích tụ trong ruột quá lâu nên chúng gây cho bạn cảm giác khó chịu đồng thời cũng tạo ra gánh nặng về tinh thần, rối loạn về tâm lí hoặc kèm theo các biểu hiện ngủ không ngon, thường xuyên mất ngủ. Phân khô cứng có thể gây tổn thương cho hậu môn, làm chảy máu, đau…
  • Đau đầu do tinh thần không được tốt, không ổn định: Nếu bạn thường xuyên mất ngủ thì đầu óc bạn sẽ bị choáng váng, nhức đầu, nhìn không rõ…, đồng thời còn dẫn đến sự mất tập trung, hiệu quả công việc thấp.
  • Táo bón còn kèm theo các biểu hiện như mệt mỏi, tim run, tinh thần dửng dưng, thiếu chú ý, thậm chí còn có thể gây ra thiếu máu nhẹ và suy dinh dưỡng.

Táo bón là một triệu chứng thông thường trong cuộc sống nên đa số người đã coi nhẹ hoặc tự điều trị. Tình trạng đó kéo dài sẽ gây biến chứng như trĩ, phình đại tràng, viêm đại tràng, thậm chí là ung thư đại tràng,… Tốt nhất là nên đi khám để được tìm ra nguyên nhân và điều trị hiệu quả.

4./Cách phòng ngừa táo bón

  • Tập thói quen ăn uống hợp lý để phòng tránh táo bón: ăn đủ chất xơ (thường có trong rau quả, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu đỗ). Mỗi ngày nên ăn 25-30g chất xơ tức khoảng 300g rau, trái cây. Khi vào cơ thể, chất xơ không bị tiêu hóa, hấp thu tại ruột và hút nước làm phân trở nên mềm, xốp, giúp nhuận trường.

Lưu ý: Nếu đột ngột ăn một lượng chất xơ nhiều quá bạn có thể bị đầy bụng, trung tiện nhiều, để tránh tác dụng phụ này, bạn nên tăng dần lượng chất xơ ăn vào hằng ngày.

  • Phối hợp đồ ăn thức uống và thay đổi món ăn thường xuyên: để tạo cảm giác ngon miệng và tận dụng hết những ưu thế của các thực phẩm khác nhau. Ngoài việc uống nhiều nước để phân trong ruột luôn mềm nhão bạn cũng nên hạn chế nước trà đặc, cà phê, côca côla… Các loại nước trái cây, nước rau, canh súp lỏng cũng là nguồn cung cấp nước rất tốt cho cơ thể.
  • Nhân viên một số ngành nghề đòi hỏi phải ngồi lâu, bất động như thợ may, nhân viên vi tính, lái xe… nên tận dụng thời gian rảnh rỗi để vận động cơ thể phòng ngừa táo bón và tập thói quen đi cầu đúng giờ, chẳng hạn như đi cầu vào buổi sáng để tránh nhu cầu phát sinh trong lúc đang làm việc.

5./Điều trị 

  • Táo bón tuy không phải là căn bệnh quá nguy hiểm nhưng rõ ràng nếu bị chứng táo bón hoành hành thì không dễ chịu chút nào. Táo bón cần được phát hiện và điều trị sớm trước khi quá muộn.
  • Táo bón là một triệu chứng, không phải là bệnh. Vì vậy, khi đi khám bác sĩ, bạn không nên xin bác sĩ cho thuốc táo bón mà cần phối hợp tìm ra nguyên nhân của táo bón. Để phát hiện ra nguyên nhân của táo bón, bạn cần cho bác sĩ biết thói quen sinh hoạt của bạn (ăn, uống, tập thể dục, các loại thuốc đang uống…).

Ngoài điều trị do căn nguyên, cần điều trị táo bón theo nguyên nhân.

  • Nếu do phản ứng phụ của thuốc thì có thể đề nghị bác sĩ cho dừng thuốc hoặc đổi thuốc.
  • Nếu do ăn uống không hợp lý: phải cải thiện việc ăn uống cho hợp lý.
  • Nếu do rối loạn mất phản xạ đại tiện: khôi phục lại phản xạ bằng cách đi đại tiện đúng giờ, đi ngay khi mới mót, không nhịn, không mót cũng đi đại tiện đúng giờ để tạo lập dần phản xạ đi đại tiện.
  • Cuối cùng là việc sử dụng thuốc nhuận tràng: Có rất nhiều thuốc nhuận tràng khác nhau tuỳ theo cơ chế tác dụng đó là: chất xơ và chất nhầy (sợi thức ăn, thạch agar agar), thuốc nhuận tràng và làm mềm phân (dầu vaselin hoặc paraphin), các thuốc nhuận tràng thẩm thấu (Forlax, Fortrans),… khi sử dụng các thuốc này nên có chỉ định của bác sĩ.

6./Một số thực phẩm thông thường có tác dụng nhuận trường, rất tốt cho người bị táo bón

  • Các loại rau: Rau đay, mồng tơi, rau khoai lang, rau sam, rau má, rau cải trắng, rau cần, rau chân vịt, rau càng cua, lá sâm mồng tơi, khổ qua, đậu bắp, giá đỗ…
  • Trái cây: Đu đủ, thanh long, bưởi, cam quít, chuối, thơm, táo, lê…
  • Củ quả: Củ cải trắng, bí đỏ, dưa leo, khoai lang nghệ, khoai tây cả vỏ, khoai mỡ…
  • Ngũ cốc, đậu đỗ: Mè, đậu xanh, đậu đỏ, đậu đen cả vỏ, gạo lức…
  • Các loại khác: Hạt é, rau câu, sương sâm, sương sáo, đậu ma…