Có thể bạn chưa biết về bệnh nhồi máu cơ tim

1./Thông tin chung về bệnh

 

  • Quả tim chúng ta giống như một cái bơm, có nhiệm vụ bơm máu đi khắp cơ thể và được nuôi dưỡng bằng một hệ mạch máu gọi là hệ mạch vành. Khi mạch vành bị tắc sẽ làm ngưng trệ dòng máu đến nuôi cơ tim. Nhồi máu cơ tim xảy ra khi dòng máu nuôi tim bị tắc nghẽn một phần hay hoàn toàn trong một thời gian đủ lâu làm cơ tim bị tổn thương hay bị chết.
  • Nhồi máu cơ tim nếu không cấp cứu kịp thời tỉ lệ tử vong là 99% và chúng ta chỉ có 3 phút để cứu bệnh nhân nhồi máu thoát khỏi lưỡi hái tử thần. Thực tế cho thấy hơn 50% bệnh nhân tử vong trên đường đi cấp cứu.

Trên thế giới số người tử vong mỗi năm vì nhồi máu cơ tim bằng tỉ lệ người tử vong vì ung thư, tai nạn giao thông và HIV/AIDS cộng lại. 

 

2./Đối tượng có nguy cơ bị nhồi máu cơ tim

 

  • Nhồi máu cơ tim thường xảy ra ở nam giới trên 45 tuổi và phụ nữ đã mãn kinh (sau 50 tuổi). Tuy nhiên, những người trẻ hơn cũng có thể bị tai biến này.
  • Người từng bị nhồi máu cơ tim hoặc thực hiện các thủ thuật can thiệp mạch vành.
  • Cha hoặc anh được chẩn đoán bệnh mạch vành trước 55 tuổi; mẹ hoặc chị được chẩn đoán bệnh này trước 65 tuổi.
  • Tăng huyết áp: Người bị tăng huyết áp có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao gấp 3 lần đối với nam giới và 6 lần đối với nữ giới. Huyết áp càng cao thì nguy cơ bị nhồi máu cơ tim càng nhiều. Mỗi năm có hơn 15 triệu người tăng huyết áp tử vong vì nhồi máu cơ tim.
  • Béo phì: Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến nhồi máu cơ tim. Trên thế giới hơn 19,5 triệu người béo phì chết vì nhồi máu cơ tim mỗi năm. Người béo phì có nguy cơ mắc nhồi máu cơ tim cao hơn 40% so với những người bình thường.
  • Đái tháo đường: Theo thống kê của các chuyên gia tim mạch, cứ 5 người nhồi máu cơ tim thì có 2 người mắc bệnh đái tháo đường. Ở Việt Nam số người đái tháo đường bị nhồi máu cơ tim là hơn 70%.
  • Hút thuốc lá: Thuốc lá là kẻ thù số 1 của tim mạch, “kẻ sát nhân” lạnh lùng, chất Nicotin trong thuốc lá làm đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch. Theo thống kê thì có 67,5% bệnh nhân nhồi máu cơ tim nghiện thuốc lá.
  • Ngoài ra thì tình trạng stress, lười vận động, sử dụng vitamin kéo dài…cũng là tác nhân dẫn đến nhồi máu cơ tim gần hơn.

 

tải xuống

 

3./Triệu chứng 

 

  • Đau ngực: là triệu chứng thường gặp nhất. Bạn có thể có cảm giác đau nhói ngực vùng trước tim, lan ra vai, tay, lên cổ, răng, hàm hoặc lan sau lưng. Đôi khi, bạn chỉ có cảm giác nặng ngực như ai bóp chặt quanh ngực. Cơn đau có thể nhẹ hoặc nặng.
  • Cảm giác đau có thể chỉ là cảm giác ăn không tiêu, đau thượng vị (làm lầm với đau bao tử nên dễ bị bỏ sót).
  • Các triệu chứng khác bao gồm: lo lắng, ho, mệt, chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, nôn, hồi hộp, thở dốc, đổ mồ hô.
  • Một số người (đặc biệt là người lớn tuổi, bệnh nhân đái tháo đường, phụ nữ) chỉ đau ngực nhẹ hoặc không đau, hoặc có những triệu chứng không thường gặp như thở dốc, mệt.
  • Nhồi máu cơ tim yên lặng là cơn nhồi máu không có triệu chứng.

Khi có những triệu chứng trên (nhất là những cơn đau ngực kéo dài 15 phút mà không hết), bạn nên nghi ngờ khả năng bị nhồi máu cơ tim. Hãy gọi xe cấp cứu ngay để được đưa vào cấp cứu tại cơ sở y tế gần nhất. Theo thống kê, 40% người bị cơn đau tim tử vong ở nhà do không được cấp cứu kịp thời.

 

4./Những việc cần làm khi nghi ngờ bị nhồi máu cơ tim

 
Nếu bạn bắt đầu bước vào độ tuổi 40 (hoặc trong gia đình có người cao tuổi), nên chuẩn bị trước để khi cảm thấy có dấu hiệu của nhồi máu cơ tim, bạn có thể chủ động xử lý 4 bước cần thiết:

  • Một là: Nói ngay với ai đó bạn cảm thấy như thế nào và sự nghi ngờ khả năng bạn có thể bị nhồi máu cơ tim. Trong trường hợp bạn ở một mình, hãy quyết định ngay mình sẽ gọi cho ai (bạn đã có sẵn số điện thoại của họ). Lý tưởng nhất là chia sẻ tình hình sức khoẻ của mình với bạn bè, người thân, hàng xóm hay bác sĩ – điều này có thể sẽ giúp bạn nhận được sự giúp đỡ kịp thời.
  • Hai là: Cởi hết quần áo chật và ngồi hay nằm ở vị trí thoải mái. Mở cửa sổ phòng cho thoáng. Nếu bạn có sẵn đơn thuốc, hãy thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ. Hãy gọi cấp cứu ngay nếu cơn đau kéo dài hơn 15 phút.
  • Ba là: Cần quyết định ngay sẽ làm thế nào để bạn nhận được sự trợ giúp y tế: Bạn định tới phòng cấp cứu của bệnh viện nào? Hầu hết bệnh viện hiện nay có đủ khả năng cấp cứu và ổn định bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim. Vì thời gian là điều cốt lõi, nên hãy đến bệnh viện gần nhất.
  • Bốn là: Cần chú ý những thông tin bạn sẽ nói khi đã tới bệnh viện. Hãy nhớ nói với bác sĩ ở phòng cấp cứu: 
  • Bạn cảm thấy đau như thế nào? 
  • Cơn đau xảy ra khi nào, trong bối cảnh nào? 
  • Cơn đau hiện tại có thay đổi so với lúc mới xảy ra hay không? 
  • Bạn đã dùng thuốc gì? 
  • Bạn cũng cần phải nói ngay với đội cấp cứu nếu có các vấn đề: Bạn đã từng bị nhồi máu cơ tim trước đây hoặc bạn đã từng có cơn đau thắt ngực trước đây và bạn đang thường dùng thuốc gì.

Những bước xử lý này khá quan trọng, ảnh hưởng đến tiên lượng bệnh cũng như khả năng phục hồi của bạn. Vì vậy, sẽ không thừa nếu bạn hiểu rõ mình cần làm những gì khi nghi ngờ có dấu hiệu bị nhồi máu cơ tim.

 

5./Phòng ngừa 

 
Không cần nói thì bất cứ ai trong chúng ta cũng hình dung được sự nguy hiểm của chứng bệnh nhồi máu cơ tim. Và đây là những nguyên tắc vàng để phòng tránh chứng bệnh này:

  • Tránh khói thuốc lá: Khói thuốc vào phổi một cách chủ động hay thụ động đều gây tổn thương cho thành động mạch. Thuốc lá sẽ làm cứng các thành động mạch, tạo điều kiện thuận lợi làm tăng cholesterol trong máu và làm tăng áp lực động mạch. Do vậy, khói thuốc lá sẽ làm tăng nguy cơ bị nhồi máu cơ tim lên năm lần, làm tăng nguy cơ tai biến mạch não lên gấp hai lần.
  • Tránh để dư thừa trọng lượng cơ thể: 
  • Khi trọng lượng cơ thể bị dư thừa chỉ cần giảm được 10-15% trọng lượng đã có thể giảm thiểu được các nguy cơ của bệnh tăng huyết áp động mạch, giảm tỷ lệ cholesterol và triglycerique trong máu.
  • Trong trường hợp trọng lượng cơ thể bình thường, để phòng tránh mắc bệnh tim mạch, hãy duy trì một chế độ dinh dưỡng đa dạng, hài hoà, cân đối, hạn chế các loại chất béo bão hoà (nhất là các chất béo có nguồn gốc động vật), hạn chế muối, đường và rượu, ăn nhiều hoa quả.
  • Cuộc sống luôn vận động: Vận động thể lực chiếm một phần quan trọng trong lịch trình sinh hoạt hàng ngày. Dành tối thiểu 30 phút mỗi ngày đi bộ hoặc chạy bộ, thực hiện mỗi tuần hai buổi tập luyện các loại hình vận động đòi hỏi sức bền như bơi, đạp xe, đi bộ theo nhịp rảo bước. Tuy nhiên luyện tập thể thao quá mức sẽ gây ra những kết quả trái ngược.
  • Tránh căng thẳng thần kinh, tâm lý: Khi căng thẳng thần kinh tim sẽ đập nhanh, nếu hiện tượng này xảy ra đột ngột sẽ càng nguy hiểm. Điều này đôi khi sẽ làm cơn nhồi máu cơ tim diễn ra đột ngột, tỷ lệ tử vong cao. Do vậy cần tạo cho mình một tâm lý luôn thoải mái, không gian sống thật dễ chịu, không cáu giận không làm những công việc quá căng thẳng, ít xem những bộ phim kinh dị,…
  • Luôn chủ động đề phòng bệnh tái phát: 
  • Sau cơn nhồi máu, khả năng tái phát vẫn còn và thường gặp vì nhồi máu chỉ là hậu quả, còn nguyên nhân gây bệnh thì vẫn tồn tại. Do vậy, để tránh tái phát, ngoài các nguyên tắc thay đổi nếp sống không tốt trên, người bệnh còn phải dùng thuốc điều trị suốt đời, quản lý và kiểm soát tốt các bệnh lý gây ra nhồi máu cơ tim: đưa trị số huyết áp về mức bình thường bằng thuốc hạ áp, phải kiểm soát được lượng đường trong máu nếu có bệnh đái tháo đường,…
  • Bệnh nhân cần được trang bị các loại thuốc giãn mạch để sử dụng kịp thời khi xuất hiện các cơn đau co thắt ngực gây ra do mạch vành tim bị co thắt hoặc bán tắc. Ngoài ra, cần thăm khám định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ.

6./Điều trị 

 
Tất cả các trường hợp nhồi máu cơ tim đều được đặt trong tình trạng cấp cứu, do vậy sự lựa chọn phương pháp điều trị bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp nên được quyết định bởi các bác sĩ ở khoa cấp cứu cùng phối hợp với các bác sĩ tim mạch dựa theo các phác đồ cấp cứu tim mạch. Nếu ở các bệnh viện không có kỹ năng can thiệp tim mạch, cần cho bệnh nhân chuyển đến bệnh viện có khả năng tái tưới máu cơ học cấp cứu gần nhất. 
Trong quá trình vận chuyển bệnh nhân cần có nhân viên y tế được đào tạo về cấp cứu tim mạch đi cùng, với các phương tiện cấp cứu cơ bản, bằng các phương tiện vận chuyển cấp cứu phù hợp khi tình trạng bệnh nhân đã được sơ cứu tương đối ổn định. Các công đoạn trong điều trị cũng rất phức tạp và đòi hỏi nhanh chóng, kịp thời bao gồm:

  • Điều trị trước mắt: nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, thở oxy, giảm đau bằng các thuốc chống co thắt, morphin,…
  • Đảm bảo sự cung cấp máu trở lại: Việc lựa chọn phương pháp điều trị tái tưới máu ngay cho bệnh nhân phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: thời gian đến viện, tình trạng bệnh nhân, điều kiện trang thiết bị và trình độ của cơ sở y tế. Có 3 biện pháp điều trị tái tưới máu.
  • Chỉnh hình mạch máu: là biện pháp làm rộng đoạn mạch máu bị hẹp hoặc tắc trong vài giờ đầu sau nhồi máu. Người ta sẽ sử dụng một ống dạng lưới bằng kim loại gọi là “stent” đặt vào vị trí mạch máu tắc hẹp. Stent sẽ mở bung ra khi vào bên trong mạch vành đoạn bị hẹp. Đây thường là phương pháp điều trị được lựa chọn đầu tiên. Nên được thực hiện trong vòng 90 phút sau khi vào bệnh viện và không quá 12 giờ sau cơn nhồi máu. Nó giúp phòng ngừa động mạch vành bị hẹp trở lại.
  • Hoặc bác sĩ có thể cho bạn sử dụng thuốc làm tiêu cục máu đông. Thuốc tác dụng tốt nhất trong vòng 3 giờ đầu sau khi bạn có cảm giác đau nặng ngực. Đó là thuốc tiêu sợi huyết.
  • Phẫu thuật bắc cầu: Được chỉ định thực hiện khi các biện pháp điều trị nội khoa hay can thiệp không giải quyết được.
  • Điều trị các biến chứng như: rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp ở bệnh nhân nhồi máu cơ tim, biến chứng về rối loạn huyết động, thiếu máu cơ tim cục bộ và nhồi máu thứ phát, biến chứng màng ngoài tim sau nhồi máu và cuối cùng là phục hồi chức năng.
  • Về chế độ ăn uống, phải tuân thủ chế độ ăn bệnh lý được qui định, thường vào ngày đầu sau khi nhồi máu nên ăn loãng hoặc mềm, sau đó là chế độ ăn nhạt, ít cholesterol, tuyệt đối không dùng cà phê và thuốc lá, bia, rượu cũng như các đồ uống nóng, lạnh.