Bệnh xơ vữa động mạch: nguyên nhân, triệu chứng bệnh

Bệnh xơ vữa động mạch là một bệnh thường gặp ở người cao tuổi, tuy nhiên có thể xảy ra ở người trẻ. Đây là căn bệnh với hiện tượng thành của động mạch (phía trong lòng động mạch) bị xơ cứng, hẹp lại hoặc mảng xơ vữa bị bong ra làm tắc mạch cục bộ gây biến chứng nguy hiểm. 

Xơ vữa động mạch là gì?

Hệ thống động mạch có chức năng vận chuyển máu từ tim, mang nhiều oxy và dưỡng chất đi nuôi cơ thể. Theo năm tháng, các chất béo, cholesterol và các chất khác lắng đọng vào thành mạch (gọi là mảng xơ vữa) gây hẹp lòng mạch, cản trở dòng máu lưu thông. Đó gọi là bệnh xơ vữa động mạch.

Xơ vữa động mạch có thể xảy ra ở nhiều hệ thống mạch như: mạch cảnh, mạch vành, mạch chi dưới… và gây ra nhiều bệnh liên quan. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ sẽ tạo ra các cục máu đông gây lấp kín thành mạch- vốn dĩ đã bị hẹp sẵn bởi các mảng xơ vữa. Chúng gần như đóng vai trò chủ đạo trong các biến cố tim mạch: nhồi máu cơ tim, nhồi máu não, tắc mạch chi…

xo-vua-dong-mach-1

Nguyên nhân gây bệnh xơ vữa động mạch là gì?

Sự tích tụ mảng xơ vữa và xơ cứng động mạch làm hạn chế dòng chảy của máu trong động mạch, khiến cho các cơ quan và các mô trong cơ thể bị thiếu oxy để hoạt động.

Những nguyên nhân phổ biến làm xơ cứng động mạch:

Cholesterol cao. Cholesterol là một chất sáp, màu vàng được tìm thấy trong cơ thể và trong các loại thực phẩm. Chất này có thể tăng trong máu và làm tắc nghẽn các động mạch, trở thành một mảng xơ cứng làm hạn chế hoặc làm tắc nghẽn khiến cho máu không thể lưu thông đến tim và các cơ quan khác.

Chất béo. Ăn nhiều thực phẩm có chất béo cũng có thể dẫn đến hình thành mảng xơ vữa.

Lớn tuổi. Khi bạn có tuổi, tim và mạch máu làm việc nhiều hơn để bơm và nhận máu. Động mạch có thể bị suy yếu và trở nên kém đàn hồi, từ đó dễ hình thành mảng xơ vữa.
Một số nguyên nhân phổ biến khác là:

  • Hút thuốc lá
  • Kháng insulin, béo phì hay tiểu đường
  • Tình trạng viêm như viêm khớp, lupus, nhiễm trùng hoặc viêm không rõ nguyên nhân.

Triệu chứng bệnh Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch thường không gây triệu chứng gì cho đến khi biến cố xảy ra. Triệu chứng có liên quan đến mạch máu bị xơ vữa:

Xơ vữa động mạch vành

Mạch vành là các mạch máu nuôi dưỡng quả tim. Hậu quả của xơ vữa mạch vành có thể gây suy tim và nhồi máu cơ tim. Biểu hiện của bệnh lí mạch vành như sau:

Đau ngực: người bệnh có thể có các cơn đau ngực khi gắng sức, cảm xúc mạnh, đỡ khi nghỉ ngơi. Cơn đau ngực thường kéo dài vài phút, đau như đè nặng, lan lên vai trái, lan xuống cánh tay trái. Gọi là cơn đau thắt ngực. Nếu trong trường hợp đau ngực xuất hiện đột ngột, kéo dài vài chục phút đến hàng giờ, không đỡ khi nghỉ, có thể nhồi máu cơ tim đang xảy ra. Nhồi máu cơ tim khi đã xảy ra là một cấp cứu tim mạch, cần phải điều trị kịp thời.

Nếu bệnh mạch vành gây suy tim mạn tính thì có thể có các triệu chứng của suy tim: khó thở, khó thở khi gắng sức, có cơn khó thở về đêm.

Xơ vữa động mạch cảnh

Mạch cảnh là mạch cấp máu cho tuần hoàn não. Hậu quả của xơ vữa mạch cảnh có thể gây nhồi máu não (đột quỵ não). Nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện hẹp mạch cảnh khi xảy ra tai biến. Triệu chứng của đột quỵ não gồm có:

Suy giảm ý thức nhanh chóng

Nhìn mờ đột đột

Nói khó

Yếu liệt một nửa người tùy mức độ

Khám lâm sàng có thể nghe thấy tiếng thổi của mạch cảnh

Xơ vữa mạch chi dưới

Gây ra bệnh động mạch chi dưới. Triệu chứng gồm có:

Đau cách hồi nghĩa là đau khi đi lại, đỡ đau khi nghỉ. Khi bệnh nặng, có thể chỉ đi được vài chục mét là đã thấy đau chân và phải dừng lại để nghỉ.

Chi lạnh, teo cơ, da khô do giảm máu nuôi dưỡng

Mạch chi dưới bắt kém hoặc không bắt được

xo-vua-dong-mach

Phình động mạch

Xơ vữa động mạch chủ bụng, xơ vữa động mạch chủ ngực là yếu tố nguy cơ gây ra phình động mạch chủ. Thường không có triệu chứng nhưng rất nguy hiểm nếu xảy ra biến cố, có thể nguy hiểm đến tính mạng nếu vỡ phình. Các triệu chứng có thể gặp ở phình động mạch chủ:

Đau ngực, đau lưng

Triệu chứng do chèn ép các cấu trúc trong lồng ngực: khàn tiếng, nuốt khó, hội chứng tĩnh mạch chủ trên (phù mặt, cổ, chi trên)..

Đau bụng (phình động mạch chủ bụng)

Khối ở bụng đập theo nhịp của tim

Dấu hiệu của bệnh xơ vữa động mạch

Bệnh xơ vữa động mạch có tính chất từ từ và xảy ra trong một thời gian dài, nếu không phát hiện kịp thời, sẽ xuất hiện các triệu chứng điển hình. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng hoặc có triệu chứng nhưng rất khó nhận ra. Chỉ khi các mảng xơ vữa phát triển khiến lòng động mạch bị thu hẹp đáng kể, làm giảm hẳn lưu lượng máu tới các cơ quan thì các triệu chứng mới bắt đầu xuất hiện rõ rệt.

Các triệu chứng cụ thể phụ thuộc vào vị trí động mạch bị xơ vữa như:

– Xơ vữa động mạch vành tim: Khi lưu lượng máu về tim không đủ, gây ra triệu chứng đau thắt ngực do thiếu máu cơ tim.

– Nếu xơ vữa động mạch cung cấp máu cho não, có thể có các dấu hiệu như tê bì tay chân hoặc cảm giác yếu ớt vô lực, khó nói hoặc nói lắp, tạm thời mất thị lực ở một mắt hoặc cơ mặt bị rủ xuống. Những dấu hiệu của cơn thiếu máu thoáng qua, nếu không được điều trị, có thể diễn tiến thành một cơn tai biến mạch máu não.

– Nếu xơ vữa động mạch ở chân, tay, người bệnh sẽ có các triệu chứng của bệnh động mạch ngoại vi, xuất hiện cơn đau cơ giống như cơn đau chuột rút, đau khi vận động.

– Nếu xơ vữa động mạch ở thận, người bệnh có thể bị cao huyết áp hoặc suy thận.

Bệnh xơ vữa động mạch là một bệnh âm thầm nhưng rất nguy hiểm, nếu mảng xơ vữa bị bong ra rồi theo dòng chảy của máu đi đến mạch vành, mạch máu não làm tắc nghẽn hoàn toàn gây nhồi máu cơ tim, đột quỵ, nhũn não.
Trong những giai đoạn đầu của bệnh xơ vữa động mạch, triệu chứng rất nghèo nàn, vì vậy người cao tuổi cần được khám bệnh định kỳ để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

Phòng ngừa bệnh Xơ vữa động mạch

  • Chế độ ăn và luyện tập hợp lý không những giúp phòng ngừa bệnh mà còn rất hiệu quả trong quá trình điều trị bệnh.
  • Chế độ ăn rất quan trọng đối với việc phòng bệnh này. Cần hạn chế ăn mỡ động vật như mỡ lợn, mỡ bò, mỡ gà mà nên dùnng dầu thực vật như dầu lạc, dầu vừng. Nên hạn chế ăn các loại thịt đỏ vì chúng có nhiều cholessterol. Không nên ăn dầu dừa vì dầu dừa có nhiều acid béo bão hòa dễ gây nên hiện tượng xơ vữa động mạch. Không nên ăn các loại lòng như lòng lợn, lòng trâu, bò và hạn chế ăn trứng.
  • Không hút thuốc lá, hạn chế hoặc không uống bia rượu.
  • Các bữa ăn hàng ngày nên tăng cường lượng rau xanh, hoa quả (riêng người bị đái tháo đường ăn loại quả gì là có sự tư vấn của bác sĩ khám bệnh). Mỗi tuần nên ăn từ 2 – 3 bữa cá thay cho thịt, bởi vì trong mỡ cá có nhiều chất béo omega – 3, rất tốt cho thành động mạch.
  • Cần vận động cơ thể như tập thể dục dưỡng sinh, đi bộ, chơi thể thao tùy theo sức khỏe của mình. Nếu vận động đều đặn hàng ngày, có bài bản và phù hợp với điều kiện từng người, có thể làm tăng lượng cholesterol tốt, giảm cholesterol xấu và đồng thời làm giảm huyết áp đối với người đang bị tăng huyết áp mạn tính.